As Mulleres e as Nenas na Ciencia: Un Paso cara á Igualdade

Este ano cúmprense 10 anos da declaración por parte da ONU do “Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia” (11 de febreiro de 2015) e 30 da Declaración e Plataforma de Acción de Beijing. Ambas iniciativas teñen como obxectivo que todas as nenas e mulleres teñan as mesmas oportunidades para estudar, traballar e brillar na ciencia.

Aínda que se lograron avances significativos, como unha maior presenza de mulleres en carreiras STEM (Ciencia, Tecnoloxía, Enxeñaría e Matemáticas), aínda existen desafíos importantes. A brecha de xénero persiste en moitos ámbitos científicos e as mulleres seguen enfrentando obstáculos para alcanzar postos de liderado e recoñecemento.

Este 11 de febreiro desde o noso centro  queremos render homenaxe a dúas científicas moi destacadas do noso país que son de Ferrol: a oceanógrafa Ángeles Alvariño e a profesora Ángela Ruiz Robles.

A primeira foi recoñecida no 2015, pola Real Academia Galega de Ciencias de Galicia, cun número especial ao que vos deixamos unha ligazón. Tamén leva o seu nome un buque oceanográfico do noso país e o parlamento galego aproboou a Lei 13/2021, de 20 de xullo, coñecida como Lei  Ángeles Alvariño, para garantir a igualdade na universidade,para apoiar, promover e visibilizar o traballo investigador das mulleres en Galicia e introduce mecanismos correctores e obxectivos nas convocatorias públicas de I+D+i para evitar a súa discriminación.

https://historia.nationalgeographic.com.es/a/angeles-alvarino

A profesora Ángela Ruiz Robles, pola súa banda, foi unha pioneira no ámbito da educación e a tecnoloxía, sendo a creadora da Enciclopedia Mecánica, un invento considerado o precursor do libro electrónico. A súa contribución ao ensino e á divulgación do coñecemento fai que sexa unha figura clave na historia da innovación educativa.

https://www.acami.es/efemerides/28-de-marzo-de-1895/

A celebración do Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia non só nos permite recoñecer o traballo destas e doutras científicas, senón que tamén nos lembra a importancia de seguir fomentando vocacións científicas entre as novas xeracións de nenas e mozas.

Aquí deixamos enlaces a dúas unidades didácticas para achegarnos a estas dúas científicas galegas.

ÁNGELES ALVARIÑO. 

ÁNGELA RUIZ ROBLES.

Actividades:

 

No D. de Orientación, Patricia de Matemáticas, elaborou uns carteis sobre mulleres científicas que están expostos na entrada e nos corredores. Así mismo, confecionou un cuestionario que achegamos, no enlace. Estos elementos estaban deseñadodos para a realización co alumnado dunha actividade que consiste en responder, facendo grupos de 3 ou 4 alumnos/as, as cuestións sobre as mulleres destes carteis, na hora de titoría. En principio, é unha actividade para o alumnado de 1º e 2º da ESO, pero sodes benvidos de facela con titorías de outros niveis.

                              CUESTIONARIO

Recomendamos tamén a visualización dos seguintes vídeos, sobre a campaña #Nomorematildas que busca denunciar as consecuencias do Efecto Matilda, a ausencia da autoría das mulleres en traballos científicos.

Charla de afectividade e sexualidade

Todas as persoas temos dereito a recibir educación na afectividade e a sexualidade. Esta educación, que é un dereito de nenos, nenas e adolescentes, recollido pola OMS resulta fundamental para o noso desenvolvemento persoal e social e para non caer en falsos mitos ou información errónea, así como,  para axúdanos a comprender mellor o noso propio corpo e as nosas emocións. Tamén nos permite tomar decisións informadas sobre a nosa saúde sexual. Ademais, a educación na afectividade e a sexualidade axúdanos a desenvolver relacións saudables e respectuosas con outras persoas.

Por este motivo, e dentro do Plan de Acción titorial do centro, puxémonos en contacto co          Equipo de Orientación e Planificación familiar de Ferrol, para poder deseñar unha actividade pedagóxica que empregase información rigorosa, obxectiva e completa, a nivel biolóxico, psíquicolóxico e  social, para dar respostas as inquedanzas do noso alumnado en materia de afectividade en sexualidade

Eles fixeron unha proposta de actuación por medio de charlas e debates cos rapaces e rapazas de  2º da ESO que tiveron lugar o 14 de xaneiro 2025.

Estas charlas teñen como obxectivo primordial dotar ao alumnado de coñecementos baseados en datos empíricos, habilidades, actitudes e valores que os preparen para gozar de saúde, benestar e dignidade. Establecer relacións sociais e sexuais baseadas no respecto. Analizar como as súas decisións afectan ao seu propio benestar e o doutras persoas  e comprender como protexer os seus dereitos e velar por eles. 

Nos coloquios e exposicóns abórdanse temas como: 

• O noso corpo e os seus cambios, as emocións e os sentimentos, as relacións interpersoais
• A saúde sexual e o desenvolvemento, as habilidades para conservar  a saúde e o benestar, así como, as relacións sexuais e afectivas equilibradas.
• O entendemento de xénero, a loita contra a violencia sexual e afectiva.
• Os valores e a  cultura de dereitos e sexualidade.

Desde o Departamento de Orientación queremos felicitar a titores e alumnado pola súa participación activa nestas charlas e agradecer o traballo do equipo de planificación familiar de Ferrol.

DÍA DA PAZ 2025

 

Como todos os anos estamos a preparar a celebración do Día da Paz e a non violencia do 30 de xaneiro.

 Obxectivos:

•  Comprender que a guerra  é moito máis que a ausencia de conflito.

•  Identificar os pasos necesarios para evitar chegar a situacións violentas. 

•  Ter recursos  persoais e sociais para construír unha contorna de paz e non violencia.

• Desenvolvemento da empatía. Actividades:

  Nun primeiro momento, no grupo investigade os conflitos e guerras  que están activas neses momentos no mundo.

  - Podedes plasmalas nun gran mapa mundi e sinalalas con chinchetas e posits.

   -Outra opción é deseñar un mapa mundial interactivo nunha  plataforma online, en Canva ou Genially para agregar información de maneira máis dinámica.

  
  

  Despois, creamos equipos na aula e cada equipo busca información sobre un dos conflitos.

  
  

  • Investigando sobre as causas ou a orixe do enfrontamento.

  • A data desde cando está activo ou si terminou 

  • Sucesos máis relevantes desta guerra.

  • Solucións posibles ao conflito.

  Unha cultura de Paz

• Para que exista paz nós temos que ser construtores dunha cultura de Paz.

  Detente en observar os conflitos que se perciben na túa clase ou no centro.

  1º Parte:

  • -Reflexiona se podes intervir para axudar a solucionalo.

  • -Podemos dialogar sobre as nosas armas para construír a Paz, pero case todas requiren dun cambio de actitude, é dicir, deixar de ser indiferentes para ter unha actitude máis activa na resolución de conflitos ou máis conciliadora. 

  • -Construímos listas de actitudes que favorecen a convivencia e a Paz na nosa contorna

  2º Parte:

  A partir destas actitudes identificadas, crearedes unha campaña para favorecer o a convivencia pacífica. Para iso necesitaredes deseñar uns folletos ou trípticos coa información do que queredes transmitir e unhas cintas de cores como símbolo de compromiso coa actitude traballada.

  Pasos: 

  • Identificade a actitude escollida cunha cinta de cor. Tentade evitar repetir cores. Por exemplo: escóitaa, en amarelo; o diálogo, en verde, etc. Estas cintas repartirémolas o Día da Paz para levalas a modo de pulseira e terá escrita a actitude que representa.

  
  

  • Deseñaremos folleto informativo para fomentar esas actitudes entre as persoas.

  Explicade con exemplos a actitude que queredes fomentar e que dificultades podemos axudara a superara con esas actitudes.

  O deseño é moi importante, ten que ser atractivo e chamar a atención.

  A mensaxe debe mover a actuar e ten que verse moi destacado.

  Nel explicaremos os códigos de cores asociados ás actitudes que representan.

  

  Imaxe sacada do libro de Edebe 3º ESO.

  
  

• Exemplo de folleto:

  • Título: Construamos xuntos un mundo en paz!

  • Imaxe: Un debuxo ou unha fotografía que represente a paz e a diversidade.

  • Mensaxe crave: "A paz comeza en nós mesmos. Cada pequena acción conta."

  • Acción concreta: "Únete á nosa campaña e elixe a actitude que queres fomentar: o respecto, a empatía, escóitaa activa..."

  Diercción con información de interese.
  
  

• Guerras y conflictos actuales

• 2024 marcado por el aumento de conflictos bélicos en el mundo
• 2025: nuevas caras de viejas luchas
• El mundo en guerra.

https://theobjective.

De Futuretrillionaire, CC BY-SA 3.0, Enlace

Achegamos unha ficha de actividades que tiña deseñada o Departamento de Bioloxía. Pica na imaxe para poder descargala.

Deixamos a imaxe do mapa para poder imprimilo en A3. Pica na imaxe de abaixo.

Bo Nadal!

Queremos despedir o ano felicitando a toda a comunidade educativa e agradecendo a titores, profesores e alumnado as súa participación na construción da nosa árbore solidaria e sostible. Deixamos un vídeo no que vemos o resultado das actividades  que se desenvolveron nas titorías.

 Nadal solidario e sostible

A nosa árbore de Nadal sostenible e solidaria

 A nosa árbore de Nadal: unha lección de solidariedade e sostibilidade!

Imaxinas unha árbore de Nadal que, ademais de ser fermosa, nos lembre a importancia de coidar o noso planeta?

Este ano non só celebraremos o Nadal, senón que tamén reflexionaremos sobre como as nosas accións poden marcar a diferenza.

Unha árbore con unha mensaxe especial

Este curso, queremos que a nosa árbore non estea decorada só con luces e bólas, senón tamén con historias de esperanza, solidariedade e resiliencia. Cada adorno que colgue das súas pólas será un testemuño do noso compromiso cun futuro máis sostible.

A través deste proxecto, queremos homenaxear ás persoas que sufriron as consecuencias da DANA e demostrar que non só somos solidarios, senón que tamén aprendemos e tomamos conciencia para evitar novas catástrofes. Esta árbore non só adornará o noso centro, senón que tamén contará unha historia que nos une como comunidade.

Os  obxectivos da actividade son:

• Concienciar á comunidade educativa: Comprendendo a importancia da solidariedade e a empatía en todas as épocas do ano.

• Dar esperanza ao alumnado: Mostrándolles que poden marcar a diferenza e contribuír a construír un futuro máis sostible.

• Fomentar a conciencia ambiental: Creando adornos relacionados co cambio climático, aprenderemos sobre os problemas que afectan o noso planeta e como podemos axudar a resolvelos.

Esta actividade levará por lema:

"Unha árbore, mil historias, unha soa esperanza."
Este lema conecta a idea da árbore como símbolo de vida e unión coas diversas historias xurdidas co paso da DANA.

Exemplos de elementos decorativos para a árbore

Adornos que representen a natureza e o medio ambiente:

• Follas secas: Representan a perda de vexetación e os danos ambientais.

• Pingas de choiva: Para ser a imaxe das forzas da natureza.

  
  

Adornos que representen a solidariedade e a axuda:

• Bolsas de axuda: Son imaxe da axuda humanitaria e as doazóns.

• Voluntarios: Figuras de persoas axudando, como bombeiros, socorristas ou veciños.

• Tamén poden ser insignias destes grupos.

• Corazóns ou mans: Representan o amor, a compaixón e a solidariedade.

  
  
  

Adornos que representen a reconstrución e a esperanza:

• Sementes xerminando: Como imaxe  do renacemento e a esperanza dun futuro mellor.

• Pontes: Simbolizan a unión e a superación das dificultades.

• Candeas: Luces que representan a esperanza de construír un mundo mellor.

Adornos que representen a prevención e conciencia:

Paraugas: Simbolizan a protección ante futuros desastres

Globos terráqueos: Esferas con mensaxes para protexer os mares, a terra, a vexetación e a humanidade.

Pequenos muíños de vento: Representan as alternativas de enerxías renovables.

Círculos dos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible:Destacando un obxectivo importante.

Desenvolvemento do proxecto de Nadal

-Creación dos adornos nas aulas:

O alumnado pode utilizar diferentes materiais e técnicas para crear as súas obras, nas titorías ou con outros profesores que se unan ao proxecto.

• Adornos personalizados: O alumnado  crea un adorno que represente unha visión  persoal ou unha reflexión sobre a DANA.

• Adornos colectivos: Poderán elaborarse adornos máis grandes e complexos, traballando en equipo.
  

        Recomendacións para a creación dos adornos:

• Utilizar materiais reciclados: Reutilizar adornos ou materiais para darlles unha nova vida.

• Incluír mensaxes positivas: Escribir mensaxes de esperanza e ánimo nos adornos.

 - Construción da árbore:

Entre todos, iremos construíndo unha árbore con elementos reciclados que este ano colocaremos na entrada do centro. O alumnado baixará acompañado dos seus profesores ou titores para colocar as súas creacións e, entre todos, decoraremos a entrada.

Animámosvos a todos a participar nesta acción solidaria que servirá para desexar a toda a comunidade educativa un Bo Nadal!

Aquí podes decargar as imaxes ou pedir copias en secretaría,

                                           

 Deixamos imaxe e a  dirección de dous vídeos para facer muíño simple ou muíño doble.

                                                      Proposta de  paraugas ou pingas de auga.

Paraugas de Craft ford Kids

Imaxe de pinga con papel de cor

Proposta con globos de auga de cor para a árbore de Nadal

Os estereotipos de xénero no reguetón (reggaeton)

Obxectivos da actividade:

• Desenvolver o pensamento crítico e a capacidade de análise.
•  Fomentar a empatía e sensibilidade cara aos demais. 
• Impulsar a igualdade de xénero e a construción dunha sociedade máis xusta e equitativa.

O reguetón (reggaeton) é un xénero musical que vén do Caribe e conta cunha forte influencia da cultura afroamericana. Ten un son potente, pegadizo e un ritmo electrónico inconfundible. Pero, como en outros xéneros, tamén recibe moitas críticas porque as letras e videoclips reforzan estereotipos de xénero que crean unha imaxe distorsionada das relacións entre homes e mulleres:

A muller como obxecto sexual: As mulleres aparecen frecuentemente como simples “obxectos de desexo”. O seu valor parece xirar arredor do seu aspecto físico e da súa “dispoñibilidade” (si, soa mal, pero é a realidade de moitas letras). Nos vídeos, os seus corpos adoitan empregarse como elementos decorativos,coma un “accesorio” máis.

Elas submisas e pasivas: Nestas letras, as rapazas adoitan aparecer en segundo plano, subordinadas aos homes, cun rol pasivo centrado en satisfacer a figura masculina. 

Utiliza unha linguaxe denigrante: Empregar termos e expresións que cousifican e deshumanizan ás mulleres.

A masculinidade tóxica: Os homes, en cambio, adoitan representarse como “alfa”: dominantes, agresivos e, moitas veces, egocéntricos. Xeralizando a idea de que ser home é sinónimo de ter poder, diñeiro e éxito sexual.

A violencia como norma: A violencia, tanto física coma verbal, aparece normalizada en moitas letras. Mesmo se  presentan como románticas moitas actitudes machistas e misóxinas que adoitan ser glorificadas.

Éxito e igual a  diñeiro e poder: O éxito neste universo mídese polo diñeiro que tes e a cantidade de “conquistas” que logras. Isto, claro, reforza unha visión superficial e consumista da felicidade, coma se todo na vida xirase arredor do material.

É o reguetón o único xénero que ten este tipo de problemas? Non, claro que non. Pero, ao ser un xénero tan popular, ten un gran impacto, especialmente entre xuventude. E aínda que non pretendemos demonizar este xénero musical,  paga a pena preguntarnos se hai unha maneira de gozar del sen deixarnos levar polas mensaxes tóxicas.

Actividade: Destripando as letras: Ollando de preto a linguaxe no Reguetón

Obxectivos:

• Detectar e analizar a linguaxe sexista nas letras de cancións de reguetón.
• Reflexionar sobre como este tipo de linguaxe impacta na sociedade e nas relacións persoais.
• Fomentar o uso dunha linguaxe máis inclusiva e respectuosa.

Materiais :

• Varias cancións de reguetón (poden ser fragmentos ou cancións completas).
• Cartel para a conclusión.
  

Desenvolvemento da actividade:
1. Conversa de inicio:
-Describimos brevemente que atrae ós xóvenes deste xénero?
-Que mensaxes cren que transmiten as súas cancións?

2. Escoita activa: Poñemos un fragmento dunha canción de reguetón que conteña linguaxe sexista.

Pedímoslles ao alumnado que escoiten con atención e anoten palabras ou frases que lles chamen a atención.

3. Análise en grupo: Dividimos a clase en pequenos grupos. Cada grupo recibe unha copia da letra e deben:

• Identificar as palabras ou expresións que consideren sexistas.
• Explicar por que as ven así.
• Reflexionar sobre a mensaxe xeral da canción.
• Pensar en como podería sentirse unha persoa que recibe esa mensaxe.

4. Debate na clase: Reflexión en conxunto no que cada grupo comparte as súas conclusións.

Deixamos preguntas para debater xuntos:

• Que consecuencias pode ter este tipo de linguaxe?
• Como cren que afecta ás mulleres? E aos homes?
• Que outras maneiras existen de expresar estas ideas de forma máis respectuosa?
  

5. Creación de letras alternativas: Invitamos ao alumnado a escoller unha frase sexista que identificaran e a reescribila de forma máis inclusiva.

É momento de poñerse creativos e expresar as súas propias opinións!

6. Reflexión final: Pechamos cunha reflexión en grupo sobre o importante que é consumir e crear contido que promova igualdade e respecto.

Reforzamos que cada un ten o poder de facer cambios a través das súas palabras e accións.

Deixamos letras  das cancións e  un cartel para  as conclusións.